Kitsune: Bedrieger of wijze meester van vermomming?

Image via pixgood

Zoals je wellicht wel weet zijn katten niet weg te denken uit de Japanse cultuur- en subcultuur. Maar er is nog een ander dier waar Japan als sinds het ontstaan van het land een innige band mee heeft: de kitsune, oftewel, de vos.

Kitsune is een beetje een apart woord en heeft in Japan een andere betekenis en verklaring dan daarbuiten. Het woord Kitsune is voor Japanse begrippen gewoon de benaming voor een vos. Daarbuiten wordt ermee vaak verwezen naar de vossen in de Japanse mythologieën.

 

Kitsune uit China

Net als de tanuki, kent de kitsune een originele afkomst vanaf het vaste land van China. Daar had het dier een andere waarde voor de mens. Het was geen entiteit die aanbeden moest worden als hoger-intelligent wezen dat wel eens hulp zou kunnen bieden in moeilijke tijden. Het leefde niet zij aan zij met de mens of werd beschouwd als klopgeest.

Toen de kitsune, zo rond de 7eeeuw AD, in Japan bekendheid kreeg, ontving het iets wat hem in China niet was gelukt. Doordat de mensen in Japan wel nauw met de vossen samenleefden kreeg het dier een plaats in de officiële religie van het land en werd gebruikt als een belangrijk onderdeel van de cultuur en folklore.

Door de jaren heen ontstonden er vele mythes en verhalen over wat deze dieren nou allemaal konden en er valt dan ook behoorlijk te discussiëren over wat ze nou precies kunnen. Iets wat zeker is, is dat ze erg goed zijn in gedaanteverwisselingen. Dit is iets wat ze niet meteen onder de knie hebben.

 

Verborgen krachten

Kitsune kunnen namelijk wel honderden jaren oud worden, en je weet wat ze zeggen: “wijsheid komt met de jaren”. Door het behalen van deze hoge leeftijden heeft de kitsune dan ook genoeg tijd om te leren hoe hij of zij verschillende gedaantes aan kan nemen, die vaak minder “slordig” zijn als bij die van de tanuki.

Door hun gracieuze uiterlijk zou een oud-geleerde kitsune zijn poot niet hoeven om te draaien om te transformeren in een mooie jonge vrouw. Een andere regelmatig gebruikte vorm, zou dat van een oude man of vrouw zijn.

Volgens sommige verhalen hebben ze soms alleen wat moeite om hun staarten te verbergen als ze iets te diep in het glaasje hebben gekeken in hun menselijke vorm. En voor de wijzere vossen alleen nog maar meer. Hoe ouder ze worden, hoe meer staarten ze hebben. Oud-geleerden zouden er in totaal wel negen kunnen bezitten! Best lastig lijkt me, vooral als je een broek draagt, of ze allemaal onder je rok moet verstoppen.

Image via pinterest

Image via pinterest.

Andere manieren om te checken of je te maken hebt met een kitsune is door naar hun schaduw of spiegelbeeld te kijken. De meester-gedaanteverwisseling zal namelijk altijd zijn dierlijke schaduw en weerspiegeling behouden. Ook is het handig om er een hond bij te halen, kitsunen houden hier namelijk helemaal niet van en zullen schichtig of bang reageren

 

Niet allemaal even onschuldig

Maar lang niet alle kitsune zijn hetzelfde! Kitsune kunnen worden onderverdeeld in twee categorieën: De goedaardige Zenko en de kwaadwillende Yako. Binnen deze twee groepen heb je ook nog weer 13 verschillende groepen die elk een element met zich meedragen. De groepen zijn Hemels, Leegte, Geest (de ziel), Wind, Vuur, Aarde, Rivieren, Oceanen, Bergen, Wouden, Donder en Bliksem, Licht en Geluid.

Leuk weetje: Als je deze elementen ziet, doet het je wellicht al denken aan de populaire Pokémon Eevee, een hond/vosachtig beestje met vele verschillende evoluties, elk met een ander element. Er wordt dan ook vaak gezegd dat Eevee is afgeleid van de kitsune.

De gemakzuchtige Yako nemen liever niet de moeite om zelf een menselijke vorm aan te nemen, zij pikken liever het lichaam van iemand anders in. Voornamelijk vrouwen waren hier het slachtoffer van. Mannen werden eerder bedrogen. Je kon er vanuit gaan dat, hoe meer zonden je bezat (gulzigheid, lust, luiheid etc.) hoe sneller je de kans had om het doelwit te zijn van een van hun streken.

 

Kitsune als spirituele boodschapper

De Zenko hadden daarentegen een meer hemelse taak meegekregen. De kami Inari, hij/zij die waakt over de visvangst, boeren, kooplieden en zorgt voor een goede oogst van de rijst, heeft de kitsune verkozen tot zijn/ haar boodschapper. Zij zorgen ervoor dat de gewone mens de berichten van de kami kan ontvangen en dat deze ook leesbaar of begrijpelijk is voor ons.

Dit is een van de redenen waarom je bij tempels en schrijnen beelden van kitsune ziet waar zij met een rol papier in de bek te zien zijn. Een andere vorm die je regelmatig terug zal zien is dat van een rond object. Iets wat lijkt op een bal.

Deze ballen zijn ook vaak ergens om hen heen terug te zien als zij een menselijk vorm hebben aangenomen. De bal of ballen beschikken over hun (soort van) levensenergie die zij met de jaren hebben opgespaard. Mocht je een van de ballen in je bezit krijgen, klam je er dan aan vast. Een kitsune zou je een bod doen om je te beschermen in ruil voor de teruggave ervan. Zorg er wel voor dat je dit zelf doet, en laat het dier het niet terug stelen. Doe je dat wel, dan kan je rekenen op een flinke bui van wraak!

 

Regen op een heldere dag? Vossen-trouwerij!

En over buien gesproken: als het op een heldere dag toch regent, dan weet je dat er een Kitsune no Yomeiri Matsuri, ofwel vossentrouwceremonie, bezig is. De vossen-trouwerij wordt gezien als een aangelegenheid die voorspoed zal brengen voor ieder die in de buurt is. Maar kom niet onuitgenodigd langs, daar houden ze helemaal niet van!

Image via antiques

Image via antiques

Naast dat sommige kitsune de boodschapper van een kami zijn, kunnen ze ook nog een andere rol vervullen. Ze worden namelijk geassocieerd met het concept van Kimon. Kimon is een Japanse term wat staat voor “onheilspellende richting” wat stamt uit het Chinees. Chinezen dachten dat de noordoostelijke richting stond voor de richting waar demonen en andere kwaaddoende geesten woonden.

En sinds de vos in Japan de helper is een van goedaardige kami, worden hun beelden vaak naar de noordoostelijke richting gekeerd om zo de slechte geesten af te weren.

 

Ongekend populair

Hoewel Inari nog steeds een van de belangrijkste kami in de Shinto-cultuur is, zien we er tegenwoordig niet veel meer terug en is hij/zij volledig vervangen door zijn spirituele boodschapper. De hedendaagse populariteit van de kitsune is door heel Japan rijkelijk terug te vinden en wordt door vele mensen geëerd.

De vossen brachten echter niet alleen maar goede dingen met zich mee. Vooral de kwaadaardige Yako vossen werden gevreesd. In Japan is er zelf een geestelijk ziekte naar hen vernoemd: Kitsunetsuki, wat “bezeten door een vos” betekend. In vroegere tijden werd men, als ze ervan verdacht werden bezeten te zijn door een vos, naar een Shinto Schrijn gebracht om de vos te laten verdrijven.

Was deze niet in de buurt dan werd het slachtoffer geslagen of “behandeld” met vuur om de vos te laten verdwijnen. Mensen waren er dan ook oprecht bang voor om “bezeten” te worden door een vos.

De kistune is door zijn veelzijdigheid van alle markten thuis. Het is flexibel en gevarieerd, zowel geestelijk als lichamelijk. Het is vlug gevat en intelligent. Als je erover nadenkt lijkt het eigenlijk best veel op het karakter van de mens.

Misschien is dit wel de reden waarom ook wij, in de hedendaagse maatschappij, ons makkelijk in dit dier kunnen vinden. Wie weet zijn veel van onze voorouders ook wel eens in de maling genomen door de kitsune en dragen we nu allemaal een beetje van dit bijzondere wezen met ons mee.

 

Nog altijd geliefd

Tegenwoordig geloven de meeste mensen dan misschien niet meer zo in Kitsunetsuki maar nog altijd speelt de vos een grote rol in het dagelijks leven van vele Japanners. De populariteit van deze spirituele wezens blijft groeien en plekken zoals het speciale vossenpark ‘Kitsune Village’ zijn druk bezochter dan ooit!

Bands als Babymetal aanbidden de kistune en vragen voor advies en richting voor de groep en zelfs in het Westerse rollenspel Dungeons & Dragons wordt de naam gebruikt voor een van de rassen waarmee je kunt spelen.

Het lijkt er dan ook op dat deze beestjes voorlopig nog nergens heen gaan en een vaste plek in de harten van de Japanners (en mensen over de hele wereld) hebben veroverd!

 

またねーにゃん!

 

Bron: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12

Kurimu is een Japan cultuur- en subcultuur superfan. Kawaii-lover. Calpis-verslaafde. Echte ontdekker, eerlijk, en soms té nieuwsgierig. Vleugje ondeugend met een toefje dapper.

Laat ons horen wat je te zeggen hebt!

Close
X