Toemoe Gozen: Icoon der vrouwelijke samoerai

Het is de tijd van de Genpei oorlog (1180-1185): de Taira en de Minamoto clan vechten om de macht in Japan.  De strijd ging er hevig aan toe met vele slachtoffers aan beide kanten. De Minamoto clan kwam steeds dichterbij volledige vernietiging, waarop de Taira clan de kans zag om nu voorgoed met hen af te rekenen. Helaas voor hen hadden de Minamoto’s nog een laatste verrassing in petto: Tomoe Gozen.

Tomoe Gozen was één van de vele onna-bugeisha, ofwel, samoeraivrouwen. Ze was een bijzonder vaardig krijgsvrouwe wie op het heetst van de de strijd dertig man in haar eentje zou neerhalen. Alles om haar heer (Minamoto no Yoshinaka) te doen inzien wat hij voor haar betekende.

 

Eeuwenoud Icoon

Afgezien van haar veelvuldig genoemde mooie uiterlijk en haar krijgsvaardigheden is er echter veel rondom Vrouwe Gozen gehuld in mysterie. Geruchten dat ze de concubine van bevelhebber Minamoto no Yoshinaka was zijn nooit bevestigd maar des te meer verhalen over haar successen op het slagveld staan in de boeken. Kunstwerken tonen haar veelvuldig met een naginata (soort speer) en een grote boog, terwijl andere bronnen spreken van grote zwaarden of een lange dolk welke net iets korter is dan een zwaard.

Wat er ook allemaal van waar is en welk wapen deze krijger ook gebruikte; Tomoe is een icoon van de vrouwelijke krijgers in Japan en staat nog altijd symbool voor de kracht van de vrouw.

 

Grote vrouwelijke namen

Hoewel zij één van de meest geprezen en daarmee ook één van de meest geromantificeerde iconen van Japan is is zij zeker niet de enige vaardige krijgsvrouwe in de Japanse geschiedenis.

Zo zou vijftien jaar later ook de Taira clan een sterke samoeraivrouw hebben: Hangaku Gozen. Net zoals vrouwe Tomoe te herleiden is tot de historische bron Heike Monogatari, is vrouwe Hangaku terug te vinden in de Azuma Kagami kronieken, waar uitgebreid gesproken wordt over haar overwinningen en grote kracht.

De standaard uitrusting van de krijgsvrouwe: pijl en boog met een harnas aan één kant opengelaten voor beter schietgemak, en ongetwijfeld onder haar lagen kleding een grote dolk. Afbeelding via Weapons And Warfare.

Dit zijn slechts twee voorbeelden van legendarische onna-bugeisha, maar er zijn nog vele anderen. Helaas zijn er des te meer niet-vertelde verhalen van eerbare vrouwen, waarvan velen ook voor altijd onbekend zullen blijven.

 

Gelijk in eer en loyaliteit, niet in erkenning

Niet alle vechtende vrouwen zijn even mythisch als de voornoemde onna-bugeisha, maar de lange samoeraigeschiedenis van Japan kent wel degelijk meer (tragische) gevallen van sterke vrouwen wie alles geven om hun domein te beschermen of om erger te voorkomen.

Deze samoeraivrouwen waren ook lang niet zo zeldzaam als ooit werd gedacht. Uit onder andere archeologische opgravingen bij massagraven van voormalig strijdvelden blijkt onder meer dat de verhouding man-vrouw minder ongelijk was dan gedacht.  Krijgsvrouwen kwamen dan ook vaker voor dan vandaag wordt weergegeven. Toch hoor je maar weinig over hen.

Dat komt met name omdat pas in de afgelopen eeuw onderzoek wordt gedaan naar vrouwen op het slagveld en het feit dat de meeste schrijvers van kronieken destijds mannen waren. Ondanks alles waren toen der tijd vrouwen nog altijd vaak ondergeschikt aan mannen en werden zij ook niet als waardig genoeg beschouwd om de geschiedenisboeken in te gaan.

Gelukkig is lang niet alles verloren en zijn er her en der nog bijzondere verhalen te vinden. Zie hier meer verhalen van samorai-vrouwen en dit filmpje voor een gedramatiseerde versie van vrouwen die bij Aizu vochten.

 

Sterke vrouwen aan huis

Daarbij komt ook dat niet alle vrouwen geschikt waren als vechters op het slagveld, maar zij waren daar zeker wel op voorbereid. Met name de vrouwen van samoerai en dames die woonden in kastelen kregen vaak uitgebreide training. Zij hadden immers de taak het huis, of domein te bewaken als de heer van huis was.

De vrouwen werden van jongs af aan onderwezen in de meer feminiene vechtkunsten, zoals het gebruik maken van een naginata of yari (speer). Ook werd hen geleerd, zoals het een eerbare vrouw betaamt, om altijd een kaiken (dolk) bij zich te dragen om zichzelf en haar eer te kunnen verdedigen wanneer nodig.

Ook in kastelen waren het voornamelijk vrouwen van samoerai wie de domeinen zouden verdedigen tot de dood als deze belegerd werden. Het verdedigen hiervan was vaak net zo zwaar en bloederig als vechten op de frontlinies en een ultieme laatste poging om de vijand niet te laten winnen. Daarnaast moesten indringers worden afgeweerd en ook de gewonden verzorgd worden. Wat ten alle tijden niet mocht gebeuren was oneerbaar sterven, waarbij ook rituele zelfmoord hoorde.

 

Vergeten krachten

Hoewel vele jaren de onna-bugeisha en andere sterke vrouwen van grote invloed zijn geweest tijdens het samoerai tijdperk, kwam hier rond de Edo-periode een eind aan. Met de steeds sterker wordende invloed van het Neo-Confucianisme veranderde ook de rol en het beeld van de vrouw in Japan.

Daarbij werden ook de samoerai steeds meer irrelevant als krijgers en veranderden ze steeds meer in bureaucraten. Een goed getrainde vrouw was dan ook overbodig. In plaats daarvan kwam de focus voor de vrouw steeds meer te liggen op gehoorzaamheid, zachtheid, en stil zijn. Als vrouw was je voornamelijk een goed middel voor de familie om hogerop te zien te komen, en als man een noodzakelijk kwaad om erfgenamen te produceren.

De weinige nog actieve, vrouwelijke samoerai, werd het leven ook niet al te makkelijk gemaakt. Steeds striktere regels voor de samoerai-klasse zorgde er onder andere voor dat ze niet meer alleen mocht reizen maar altijd onder begeleiding van een man. Het feit dat ook het beeld van een vrouw in de strijd veranderde van een krachtige toevoeging, tot slechts zwakheid en afleiding, deed de toekomst van samoeraivrouwen geen goed. Het duurde dan ook niet lang voordat zij, net als de mannelijke samoerai, helemaal verdwenen waren.

 

Meer samoerai

[bol_product_links block_id=”bol_5a4e1b29c8a8c_selected-products” products=”1001004009858936,1001004000775883,1001004001621673,1001004007517550,9200000035844282,9200000040281194″ name=”samoeraivrouwen” sub_id=”” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFFFFF” border_color=”FFFFFF” width=”600″ cols=”3″ show_bol_logo=”0″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]

 

Bronnen: 1, 2, en de boeken “Stephen Turnbull – Samurai women 1184-1877” en “Serge Mol – Classical Weaponry of Japan: Special Weapons and Tactics of the Martial Arts”.

Cover foto: Tomoe Gozen, samoeraivrouw te paard. Het gebruik van een zwaard is zeer ongewoon onder samoeraivrouwen. Zij kozen eerder voor een naginata dan voor een zwaard. Afbeelding via Darling Magazine.

Heidi is een echte donut liefhebber met een passie voor kunst en cultuur. Daarnaast is ze gek van berenmeisjes, goede storytelling, kunstzinnige anime, en alles waarvan ze haar koffie uitproest.

Laat ons horen wat je te zeggen hebt!

Close