Seppukku en Harakiri: Een bloederig einde

Seppuku en harakiri kennen een lange geschiedenis in Japan. De twee termen worden vaak door elkaar gebruikt, en ze lijken wel op elkaar maar toch is er een verschil tussen beiden. Zo was Seppuku uitsluitend voor de samoerai en hooggeplaatste klasse. Harakiri was voor de gewone mensen en werd uitgevoerd zonder kaishakunin. Wat dit is kom ik later op terug.

Tegenwoordig wordt er eigenlijk altijd het woord seppuku gebruikt, harakiri wordt gezien als een onbeschoft woord en kun je beter niet gebruiken wanneer je het over dit onderwerp hebt.

 

Deel van de Bushi-Code

Zelfdoding werd er al eeuwen gedaan maar vanaf ongeveer 1100 was het zelfs een vast onderdeel van de Bushi-code. Een code die de gedragsregels voor alle mensen in de samoerai-klasse voorschreven en die strict moesten worden nageleefd.

Deed je dat niet volgden er consequenties: met als meest extreme het (verplicht) plegen van seppuku. Dit was de enige manier om de eer van jezelf en je familie te redden. Je kon het opgelegd krijgen of je kon er zelf voor kiezen; iets wat over het algemeen als meer respectvol werd gezien.

 

Wat is seppuku precies?

Niet alleen het breken van de code was een reden voor seppuku. Als de vijand je verslagen had, wilde je natuurlijk niet in hun handen vallen. Deze vorm ging er anders aan toe dan de traditionele seppuku en gebeurde midden op het slagveld, vaak zonder verdere hulp. Zeker ten tijde van oorlog kon het voorkomen dat soms tientallen mensen tegelijkertijd seppuku pleegden. Andere reden voor seppuku konden zijn:

  • Kanshi: het uiten dat de samoerai het niet eens was over een beslissing die zijn meester had gemaakt.
  • Funshi: Uit protest of ontevredenheid.
  • Junshi (of Oibara): Als hun meester (op het slagveld) doodging, ging de eer van de samoerai zo ver dat ze hem volgden.
  • Sokutsushi: Het niet in handen willen vallen van de vijand.
  • Muna-bara: Wanneer een samoerai uiting wilde geven aan de haat tegenover een vijand die onbenaderbaar voor hem was.

En tenzij deze op het slagveld werd uitgevoerd, gingen ze vrij nauwkeurig met de procedure om.

download

Op het moment dat de samoerai weet dat hij seppuku gaat uitvoeren, gaan er nog enkele dingen aan vooraf. Ten eerste wordt er nagedacht over wie de kaishakunin gaat worden. Dit is de man die tijdens de ceremonie de genadeslag geeft wanneer de pijn ondragelijk wordt.

 

De daadwerkelijke seppuku

Het opensnijden van de maag doet echt verschrikkelijk veel pijn en het kon lang duren voor de dood kwam. Dat niet alleen bij een volwaardige seppuku moest een samoerai eigenlijk nog een tweede snee maken, omhoog, richting het hart.

En je mag hier geen kik bij geven. Schreeuwen, huilen, of niet in staat zijn de snede te maken zijn allen oneervolle tekenen van zwakte en zouden de eervolle kans om seppuku te plegen teniet doen.

Dit gaat echter tegen alles in wat je lichaam op dat moment je zegt te doen. Je spieren zullen aanvoelen alsof ze in brand staan. Het is natuurlijk dat je hersenen chemicaliën vrijmaakt als je bang bent. Deze zorgen ervoor dat je spieren beter gaan werken, zodat je kunt vluchten; zo ver mogelijk van het gevaar vandaan. Het zal je alle moeite kosten om braaf te blijven zitten, geen kik te geven en je eer te behouden.

Gelukkig hebben samoerai een groot deel van hun leven getraind om dit (en andere pijnen) kalm te ondergaan. Te sterven voor je eer, in uniform is het mooiste wat men kon overkomen. Als je dan toch kalmte verliest, of men de pijn niet meer aankan zorgt de kaishakunin ervoor dat het werk gedaan wordt. De betreffende samoerai ziet het niet aankomen, want de beste man staat achter hem. Met een snelle beweging maakt hij er door middel van onthoofding een einde aan.

Dit alles vond plaats in een speciaal gekozen ruimte. Hoe groter de ruimte, des te belangrijker de persoon. Vervolgens werd de man (het waren eigenlijk altijd mannen) in kwestie gekleed in een witte kimono. Vaak waren andere samoerai aanwezig en werd er gezamenlijk sake gedronken en teruggekeken op het leven. Ook is het rustig en sereen.

Gedicht over de dood. Gegraveerd in steen. Via Think.

Gedicht over de dood. Gegraveerd in steen. Via Think.

Tenslotte werd er een sterfgedicht voorbereid. Dit word Jisei genoemd. 辞世. Het waren letterlijk en figuurlijk de laatste worden van de samoerai en waren een laatste troost en boodschap voor de nabestaanden. Deze jisei waren vaak kort, slechts zo’n 3 tot 5 regels en maakten vaak veel indruk. Eén de oudste en meest beroemde is die van Prince Otsu. Hij werd gedwongen seppuku te plegen nadat hij vals beschuldigd werd van opstand.

Momozutau

Iware no ike ni

Naku kamo wo

Kyo nomi mite ya

komukakuri nan.

Vandaag, wanneer ik mijn laatste blik werp op de wilde eenden,

Huilend boven de vijver van Iware,

Moet ik verdwijnen in de wolken.*

Na nog enkele ceremoniële taken was het tijd voor de daadwerkelijke Seppuku. Alle aanwezigen gingen in positie zitten en de samoerai en zijn kaishakunin namen in het midden van de ruimte plaats waarop de daadwerkelijk daad in gang werd gezet.

 

 

 

Ontsnappen aan Seppuku

Er bestond echter een manier om aan deze gruwelijke dood te kunnen ontsnappen. Al was dit voor vele samoerai ondenkbaar. Om onder de seppuku uit te komen kon je al je geboorterechten, je naam, familie, en vrienden opgeven en een zogenaamde ronin worden. Dit had echter grote gevolgen en niet alleen voor jezelf.

Zo moet je gehele familie de last van jouw “laffe” besluit dragen. Ook werd je de rest van je leven sociaal enorm benadeelt en met de nek aangekeken. Niet alleen was je oneervol geweest je had het ook niet kunnen opbrengen om seppuku te plegen om je eer te herstellen. Het kwam dan ook maar zeer zelden voor dat samoerai om die reden ronin werden.

Eén van de meest bekende verhalen hiervan is tevens ook een Hollywood film geworden: 47 Ronin. Deze is gebaseerd op de geschiedenis rondom een echte groep ronin. Toen de Daimyo (krijgsheer) Asano Takumi no kami Naganori stierf pleegden zijn samoerai (zoals gebruikelijk was) géén seppuku.

Seppuku scene uit 47 Ronin.

Seppuku scene uit 47 Ronin.

In plaats daarvan besloten ze wraak te nemen en zijn eer te herstellen door het landhuis van Kira (de vijand van Daimyo Asano) aan te vallen en de desbetreffende man te onthoofden met een dolk. Hun missie voltooid en hun meester gewroken veroordeelde de Shogun hen niet als criminelen maar stond hen toe op een eervolle manier seppuku te plegen.

 

Seppuku voor vrouwen: Jigai

We hebben het hierboven vooral over de mannen gehad maar ook voor vrouwen was er een vorm van seppuku: Jigai. Deze variant was vooral voor de vrouwen van samoerai. Wanneer een huis viel of ze gevaar liepen in handen te vallen van de vijand konden ze voor jigai kiezen. Dit ging er wat minder gruwelijk en sneller aan toe dan bij de mannen, en bood vaak een beter alternatief dan het lot dat hen te wachten stond in handen van de vijand…

Voor een jigai ging de vrouw op haar knieën zitten en bond haar benen vast. Hierdoor kwam ze niet met haar benen gespreid ten val wanneer de dood intrede. Vervolgens werd er een snee gemaakt in de slagaders van de nek en was het met enkele minuten voorbij.

Ook hier was het niet ongewoon dat dit soms in grote getale tegelijkertijd gebeurden. Het meest bekende verhaal gaat over de vrouwen van Saigo Tanomo familie. Na de Aizu oorlog in 1869 pleegden alle 22 vrouwen tegelijk jigai om zo niet in de handen te vallen van de nieuwe regering.

Scene uit Madame Butterfly. Cio Cio-san (gespeeld door Hiromi Omura) staat op het punt jigai te plegen. Foto via Opera Australia.

Scene uit Madame Butterfly. Cio Cio-san (gespeeld door Hiromi Omura) staat op het punt jigai te plegen. Foto via Opera Australia.

Toen de vijand binnen kwam waren bijna alle vrouwen al overleden. Slechts één van hen lag er op sterven na dood bij, haar zelfdoding was mislukt. Ze smeekte de vijandelijke samoerai om haar uit haar lijden te verlossen. De samoerai kon het niet over zijn hart krijgen om haar niet te helpen en voldeed aan haar wens, zodat zij haar eer kon behouden.

 

Het einde van seppuku

De samoerai-klasse is inmiddels al tientallen jaren verdwenen en vele gebruiken met hen, zo ook seppuku. Vanaf het “einde” van de samoerai in 1896 zijn er nog maar een paar gevallen van bekend, met name zo rond, en kort na, het einde van de tweede wereld oorlog. Sindsdien is de enige erkende seppuku nog voltooid door de beroemde schrijver Mishima Yukio. Hij pleegde in 1970 seppuku, toen hij met zijn privé-leger het hoofdkantoor van de Japanse zelfverdedigingstroepen in Tokio bezette maar faalde om zijn eisen ingewilligd te zien.

 

Bronnen: 1, 2, 3, 4, 5.

 

*Grove vertaling.

Domo hajime mashite! Ik ben Hennie, een prettig gestoorde shinsengumi-tologist wiens hart verloren is aan Japan! Ruim 5 jaar heb ik in Japan gewoond en ik kom hier mijn verhalen met jullie delen!

Laat ons horen wat je te zeggen hebt!

Close
X