De zin en onzin van onsen: Japanse heetwaterbaden

De 75% vulkanische ondergrond van Japan is niet alleen een bron van ellende (de vele aardbevingen), maar ook rust: onsen. Deze natuurlijke heetwaterbaden zijn een belangrijk onderdeel van de Japanse cultuur en wanneer je Japanse films of anime kijkt zul je ze vast wel eens voorbij hebben zien komen. Maar wat zijn het nou precies en wat voor rol spelen ze in de Japanse cultuur? Na het lezen van dit artikel weet je alles over onsen!

 

Wat is een onsen?

Onsen zijn warmwaterbronnen waarin je kan baden. Op plaatsen waar de aardkorst dun is stijgt vulkanisch verwarmd water naar boven. De koudste onsen begint bij 25 graden, terwijl je in de warmste zelfs eieren kan koken, zoals in Nagano.

Eieren koken in onsen water in Nagano. Foto door Miya.m (via WikiCommons).

Eieren koken in onsen water in Nagano. Foto door Miya.m (via WikiCommons).

In Japan vind je ontzettend veel onsen. Niet zo vreemd want, zoals gezegd, is maar liefst 75% van de ondergrond van Japan vulkanisch en dat houdt in dat er voldoende ruimte is voor natuurlijke warmwaterbronnen om zich te vormen. Deze warmtebronnen zijn in feite gewoon geisers en worden “afgetapt” voor de baden. Een onsen kan alleen een échte onsen zijn als het water komt van een natuurlijk bron (geiser).

 

Ontspannen,  verbinden en genezen

De warmwaterbronnen vormen niet alleen een goede plaats voor ontspanning. Ze fungeren ook als een plaats om collega’s of reisgenoten beter te leren kennen. Naakt en gewassen in bad gaan is niet alleen schoon, het bevordert volgens de Japanse traditie ook het vormen van een persoonlijke band. De band versterk je door al je materiële bezittingen achter te laten en je problemen los te laten, zodat je meer voor elkaar openstaat.

Daarnaast hebben de bronnen geneeskrachtige eigenschappen. In het hele land vind je meer dan tien verschillende soorten baden met verschillende soorten mineralen en zuurtegraad. Elk warm bad helpt tegen schouderpijn, terwijl specifieke mineralen of zuren volgens sommigen meer genezende krachten hebben.

Afbeelding via Niseko Onsen Guide.

Afbeelding via Niseko Onsen Guide.

Zo zouden ijzerhoudende onsen bijvoorbeeld helpen met menstruatieklachten, terwijl licht radioactieve alkaline baden mogelijk goed zijn tegen jicht. Andere mineralen die je bijvoorbeeld tegen kan komen zijn:

  • Natriumbicarbonaat zoutoplossing – voor het “verfraaien” van de huid
  • Sulfaat – voor wonden en kneuzingen
  • Ferrugineous – voor het herstellen van ijzer niveaus
  • Zwavel – voor hoge bloeddruk en gewrichtspijn
  • Koolstofdioxide – voor hoge bloeddruk en reuma

Overigens ruiken niet al deze onsen even lekker of zijn ze mooi helder qua kleur, zeker niet de befaamde zwavelbaden die naar eieren kunnen ruiken… Maar je moet wat overhebben voor de gezondheidseffecten! Dus, ga je voor een normale onsen, of voor een specifieke geneeskrachtige onsen?

 

Hygiënisch?

Een lekker bad klinkt als een goede manier om even goed schoon te worden. Maar niet elke onsen is even hygiënisch. Dat bleek wel na meerdere hygiëne-schandalen in 2003 en 2004 na grote aantallen gezondheidsklachten bij onsen-gebruikers.

De Japanse overheid stimuleerde eind jaren ’80 de kleinere landschapsgemeenten, waardoor ryokan met onsen als paddenstoelen uit de lucht schoten. Die onsen bleken lang niet zo goed gereguleerd of hygiënisch te zijn, maar wel goed voor de lokale economie.

 

Niet altijd goed voor de gezondheid

Ook is het goed om te weten dat je toch nog wel een beetje risico loopt in een onsen. Buiten het feit dat alles vaak spekglad en nat is kan de combinatie van warmte en vocht er voor zorgen dat bepaalde infecties een kans hebben zich te verspreiden.

Denk hierbij aan het nog enigszins onschuldige zwemmerseczeem, tot de Naegleria fowler amoebe, een amoebe die hersenvliesontsteking kan veroorzaken. En zijn er gevallen geweest waarbij legionella zich verspreid heeft via de heetwaterbaden.

Nu hoef je niet meteen in paniek te zijn, jaarlijks gaan miljoenen en miljoenen Japanners de baden in en slechts in uitzonderlijke gevallen gaat het mis. Maar het is wel goed je bewust te zijn van dit soort dingen en dat je kiest voor een nette en betrouwbare onsen! Maar waar vind je dan die onsen?

 

De onsenwet

Om gezondheidsredenen is een onsenwet in het leven geroepen. Deze wet verplicht onsen niet alleen de temperatuur van het bad te noemen, maar ook de mineralen die in het bad zitten. Als de eigenaar hier vaag over is kan je beter twee keer nadenken over je bezoek. Verder zijn er ook allerlei reglementen voor de staat van het bad, het soort schoonmaak dat er plaats moet vinden, hoe vaak etc. etc.

Deze moet er voor zorgen dat onsen goed gereguleerd blijven en dat bezoekers veilig en zonder zorgen naar een onsen kunnen gaan. En dit lijkt te werken! De afgelopen jaren zijn er geen grote incidenten meer geweest en de meeste onsen lijken zich goed aan de regels te houden.

Uitzonderingen zijn er echter altijd dus blijf je gezond verstand gebruiken tijdens een bezoek aan een onsen.

 

Verschillende onsen locaties

Onsen kun je door heel Japan tegenkomen maar gezien het geisers zijn vind je ze alleen in de buurt van vulkanische ondergrond, en op plekken met een dunne aardkorst. Gelukkig zijn die er meer dan genoeg in Japan en heb je dus veel keuze! Sommige onsen liggen afgelegen en alleen, anderen worden omgeven door tientallen andere onsen. Er zijn zelfs hele dorpen gebouwd rondom de onsen, en die grotendeels voortbestaan dankzij onsen!

Buitenbad van Tsurunoyu Onsen. Foto door 張振 (via wikicommons).

Buitenbad van Tsurunoyu Onsen. Foto door 張振 (via wikicommons).

 

Hotel / Ryokan met onsen

Vaak zie je dat een hotel of ryokan gekoppeld is aan een bepaalde onsen. Een onsen is een traditioneel hotel met Japanse stijl kamers (tatami-matten, futon, etc.) en met ontbijt/diner inbegrepen.

Ben je van plan een onsen te bezoeken? Breng dan een één of meerdaags verblijf aan een ryokan voor optimaal reisgemak en de échte, volledige Japanse ervaring.  Een klassieke ryokan bestaat uit meerdere privékamers met  tatami-matten en een gemeenschappelijk bad.

De ene ryokan heeft ook een gezamenlijke ruimte voor eten en vermaak op vaste tijden waaraan je je dient te houden, terwijl andere eten serveren op je kamer. Slapen doe je op een futon: een stevig, maar dun matras dat rechtstreeks op de grond wordt gelegd, met daarover een dekbed. Deze worden voor jou klaargelegd zodra je op weg gaat naar het warme bad, gehuld in een daar gebruikelijke badjas: een yukata (of op een ander tijdstip dat je zelf kunt aangeven).

 

Losse onsen

Een onsen die niet gekoppeld is aan een hotel of ryokan kom je wat minder vaak tegen dan je zou denken. En je moet hierbij ook goed opletten of het wel echt een onsen is (natuurlijke warmwaterbron)! Een niet echte onsen gebruikt namelijk verhit kraanwater (en soms hier handmatig nog extra mineralen e.d. aan toevoegen). Over het algemeen worden deze ook echt wel aangeduid als warmwaterbad (sento) in plaats van onsen maar het kan zijn dat je pech hebt.

Er bestaan ook nog zogeheten onsenparken. Dit zijn grote gebouwen met diverse onsen en heetwaterbaden op één locatie. Deze worden vaak als losse onsen bestempeld omdat er verder niks aan vast zit.

 

Onsenpark en Onsen-machi

Daarnaast heb je ook nog de zogeheten onsen-machi, de benaming voor bepaalde dorpen/locaties die een grote hoeveelheid onsen, hotels, en ryokan op dezelfde plek hebben.

Ginzan Onsen in Yamagata.

Ginzan Onsen in Yamagata.

Dit zijn echt de ultieme plekken voor de die-hard onsen liefhebber want vaak heb je (stempel)kaarten waarmee je diverse baden mag bezoeken binnen een bepaald tijdsbestek, zijn er diverse onsen gerelateerde activiteiten, en heb je er vele souvenirwinkels om een mooi onsen-aandenken mee naar huis te kunnen nemen!

 

Onsen Etiquette

Nu je alles weet over de onsen is het natuurlijk tijd om een bezoekje te gaan brengen. In een onsen is er echter ook sprake van en bepaalde etiquette, ofwel manier waarop je geacht wordt je te gedragen.

Als je voor het eerst naar een onsen gaat kan het nogal een beetje zoeken zijn wat de bedoeling precies is maar ook daar hebben we aan gedacht! Meer weten? Lees dan snel het artikel “Onsen Etiquette: Hoe gedraag je je in een onsen (Japanse warmwaterbron)“.

 

Bronnen: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11.

Heidi is een echte donut liefhebber met een passie voor kunst en cultuur. Daarnaast is ze gek van berenmeisjes, goede storytelling, kunstzinnige anime, en alles waarvan ze haar koffie uitproest.

Laat ons horen wat je te zeggen hebt! :D